So sánh OEM và ODM: Mô hình nào tối ưu cho startup Việt?

Trong thế giới kinh doanh hiện đại, việc đưa một sản phẩm mới ra thị trường không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc xây dựng nhà máy sản xuất. Thay vào đó, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các startup Việt, đã lựa chọn mô hình hợp tác sản xuất với các nhà máy theo dạng OEM (Original Equipment Manufacturer) hoặc ODM (Original Design Manufacturer).

Mỗi mô hình đều có những lợi thế riêng và hạn chế nhất định. OEM cho phép bạn làm chủ ý tưởng và thiết kế, còn ODM giúp rút ngắn thời gian ra thị trường và giảm chi phí ban đầu. Tuy nhiên, việc lựa chọn sai có thể khiến startup tốn kém thời gian, tiền bạc, thậm chí đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Bài viết này sẽ so sánh OEM và ODM một cách chi tiết, từ đặc điểm, ưu nhược điểm, chi phí đến chiến lược áp dụng, nhằm giúp các startup Việt lựa chọn con đường phù hợp nhất với nguồn lực và mục tiêu của mình.

Giới thiệu về OEM và ODM

OEM là gì?

OEM là mô hình mà nhà sản xuất thực hiện gia công sản phẩm dựa trên bản thiết kế, công thức hoặc thông số kỹ thuật do doanh nghiệp cung cấp. Bạn làm chủ ý tưởng, còn đối tác sản xuất đảm nhận phần gia công.

Ví dụ: Một startup Việt thiết kế mẫu balo mới và thuê một nhà máy OEM tại Bình Dương sản xuất theo đúng mẫu đó.

Đặc điểm chính của OEM:

• Khách hàng (startup) kiểm soát thiết kế và tiêu chuẩn.
• Sản phẩm mang tính độc quyền cao nếu được đăng ký bản quyền.
• Nhà máy chỉ đảm nhận sản xuất, không can thiệp vào thiết kế.

ODM là gì?

ODM là mô hình mà nhà sản xuất tự nghiên cứu, thiết kế và hoàn thiện sản phẩm, sau đó bán cho doanh nghiệp để gắn nhãn thương hiệu riêng (private label). Bạn chỉ cần chọn mẫu phù hợp và đặt hàng.

Ví dụ: Một startup mỹ phẩm Việt chọn mẫu kem dưỡng da đã được nhà máy ODM Hàn Quốc nghiên cứu, rồi đặt hàng và gắn thương hiệu riêng của mình.

Đặc điểm chính của ODM:

• Không cần đầu tư R&D ban đầu.
• Ra mắt sản phẩm nhanh chóng.
• Phù hợp với doanh nghiệp muốn thử nghiệm thị trường.

Đặc điểm, ưu điểm và nhược điểm của OEM

Quy trình hoạt động

1. Doanh nghiệp tạo ý tưởng và bản thiết kế sản phẩm.
2. Đưa yêu cầu sản xuất cho nhà máy OEM.
3. Nhà máy sản xuất đúng thông số kỹ thuật.
4. Doanh nghiệp kiểm định, gắn thương hiệu và phân phối.

Ưu điểm

• Toàn quyền kiểm soát thiết kế và công thức.
• Khả năng tạo khác biệt cao trên thị trường.
• Có thể đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Nhược điểm

• Chi phí đầu tư R&D cao.
• Thời gian ra mắt lâu do cần thử nghiệm sản phẩm.
• Rủi ro thị trường nếu sản phẩm không được người tiêu dùng đón nhận.

Đặc điểm, ưu điểm và nhược điểm của ODM

Quy trình hoạt động

1. Nhà sản xuất tạo ra danh mục sản phẩm mẫu.
2. Doanh nghiệp chọn mẫu phù hợp và yêu cầu thay đổi nhỏ nếu cần.
3. Sản phẩm được gắn thương hiệu và tung ra thị trường.

Ưu điểm

• Tiết kiệm thời gian ra mắt sản phẩm (có thể chỉ vài tuần).
• Không cần đội ngũ R&D.
• Chi phí ban đầu thấp hơn OEM.

Nhược điểm

• Ít khác biệt so với đối thủ nếu họ cũng chọn mẫu sản phẩm đó.
• Khó kiểm soát toàn bộ quy trình và nguồn nguyên liệu.
• Hạn chế trong sáng tạo nếu phụ thuộc hoàn toàn vào mẫu sẵn.

Bảng so sánh OEM và ODM

Tiêu chí	OEM	ODM
Chi phí đầu tư ban đầu	Cao do cần R&D, thiết kế và kiểm định	Thấp, không cần đầu tư R&D nhiều
Tốc độ ra thị trường	Lâu (6-12 tháng)	Nhanh (1-3 tháng)
Kiểm soát chất lượng	Cao, doanh nghiệp chủ động	Phụ thuộc vào nhà sản xuất
Khả năng xây dựng thương hiệu	Cao, sản phẩm khác biệt	Thấp hơn, dễ bị trùng lặp với đối thủ
Rủi ro thị trường	Cao hơn nếu sản phẩm mới hoàn toàn	Thấp hơn, sản phẩm đã được kiểm chứng

Startup nên chọn OEM hay ODM?

Khi nên chọn OEM

• Có ý tưởng sản phẩm độc quyền.
• Có ngân sách R&D và kiểm định.
• Muốn xây dựng thương hiệu lâu dài với sản phẩm riêng biệt.

Khi nên chọn ODM

• Muốn ra mắt nhanh để thử nghiệm thị trường.
• Ngân sách ban đầu hạn chế.
• Sản phẩm nằm trong phân khúc cạnh tranh thấp, không cần khác biệt quá lớn.

Mô hình lai OEM + ODM

Nhiều startup thành công nhờ bắt đầu với ODM để kiểm nghiệm thị trường, sau đó chuyển sang OEM khi đã có khách hàng trung thành.

Các ngành áp dụng OEM và ODM tại Việt Nam

• Dệt may: Cả hai mô hình đều phổ biến, OEM giúp xuất khẩu, ODM phục vụ nội địa.
• Mỹ phẩm: ODM chiếm ưu thế nhờ tốc độ tung sản phẩm.
• Điện tử: OEM phù hợp hơn vì yêu cầu thiết kế và công nghệ riêng.
• Thực phẩm chức năng: ODM giúp giảm rủi ro pháp lý ban đầu.

Kết luận và khuyến nghị

Không có mô hình “tốt nhất” cho tất cả. OEM là lựa chọn chiến lược cho doanh nghiệp muốn khác biệt lâu dài và tự chủ thương hiệu. ODM lại là lựa chọn khởi đầu nhanh, ít rủi ro, đặc biệt phù hợp cho thử nghiệm thị trường.

Lời khuyên cho startup Việt:

• Nếu vốn mạnh và ý tưởng độc đáo → chọn OEM.
• Nếu muốn khởi nghiệp nhanh, giảm rủi ro → chọn ODM.
• Có thể bắt đầu với ODM, sau đó nâng cấp sang OEM khi có thị phần.